Romeo’dan Sonra Umut: Nesli Tükenme Tehlikesindeki Kurbağada Yeni Keşif

Bilim insanları bir dönem Romeo adı verilen erkek bir kurbağanın türünün son bireyi olduğunu düşünüyordu. Ancak 2018’de daha fazla Sehuencas su kurbağası keşfedilince, onun Juliet adını verdikleri bir dişiyle çiftleşmesini umut ettiler. Ne yazık ki bu aşk hikâyesi artık sona erdi—Romeo geçen yıl öldü.

Yine de talihsiz kurbağa türü için iyi haberler var: Biyologlar Bolivya’daki bir milli parkta yeni bir popülasyon keşfetti ve böylece Sehuencas su kurbağalarının 21. yüzyıldaki dramatik hikâyesinde yeni bir perde açıldı. Bu, 2009’dan bu yana doğada bu kurbağalara ait bir popülasyonun yalnızca ikinci kez keşfedilmesi anlamına geliyor.

Quito’daki Ekvador Papalık Katolik Üniversitesi Zooloji Müzesi’nde görev yapan herpetolog Teresa Camacho Badani, “Bu bir bölümün sonu ama bizim için bir koruma kitabının başlangıcı,” diyor.

Tamamlanamayan Kurbağa Aşkı

Araştırmacılar Romeo’yu ilk olarak 2009’da, dünya genelinde pek çok amfibi türünü yok eden ölümcül bir patojen olan chytrid mantarının yayıldığı Bolivya’daki Carrasco Ulusal Parkı’nda yakaladı. Önlem amacıyla Romeo, Cochabamba’daki Alcide d’Orbigny Doğa Tarihi Müzesi’ne götürüldü.

Camacho Badani, “Romeo’nun dokuz yıl boyunca görülen türünün son bireyi olacağını kimse bilmiyordu,” diyor.

Türün başka bireylerini bulma çabaları 2018’de hız kazandı. O yıl, bugün Re:wild adıyla bilinen Global Wildlife Conservation, o dönemde bilinen son Sehuencas su kurbağasının durumuna dikkat çekmek için Match.com adlı flört sitesiyle iş birliği yaptı. Hatta Romeo için sitede bir flört profili bile oluşturuldu.

Juliet büyük ihtimalle bu uygulamayı hiç indirmedi; ancak araştırmacıların Romeo’yu bulduğu bölgeden bir “Capulet” ortaya çıktı. O dönemde Alcide d’Orbigny Müzesi’nde çalışan Camacho Badani ve meslektaşları, Carrasco Ulusal Parkı’nda farklı bir akarsuda beş Sehuencas su kurbağası daha keşfetti.

Bu noktada Romeo umutlarını yitirmiş gibiydi—artık çiftleşme çağrısı yapmıyordu. Ancak araştırmacılar doğadan yakalanıp esaret altına alınan yetişkin dişilerden birini onunla tanıştırdığında, Romeo yeniden canlandı ve Juliet’e tekrar çiftleşme çağrılarıyla serenat yaptı.

Juliet ilk buluşmada bu amfibi Montague’ye pek ilgi göstermedi. Camacho Badani, “Romeo biraz fazla yoğundu—Juliet’i rahatsız etmeye başladı,” diyor. Juliet yemeyi bıraktı ve saklandı; bunun üzerine araştırmacılar onu ortamdan çıkardı. İkinci buluşma biraz daha iyi geçti ve hikâye mutlu sonla devam etti. National Geographic’in Photo Ark projesinin kurucusu Joel Sartore, bu muhtemel âşıkların portrelerini bile çekti.

Ancak evlerinde bir salgın olmasa da Romeo ve Juliet hiç üremedi. Alcide d’Orbigny Müzesi’nin direktörü Ricardo Céspedes’in aktardığına göre Romeo, Ocak 2025’te, esarete alınmasından 16 yıl sonra, yaşlılığa bağlı doğal nedenlerle öldü. Juliet ise Shakespeare’in trajik kahramanı gibi aynı yolu izlemedi ve hâlâ müzede yaşıyor.

Kurbağa Aşkında Yeni Bir Perde mi?

Camacho Badani, “mutlu son için asla vazgeçmeyen” Romeo’dan ilham aldı. Romeo’nun geçen Ocak ayındaki ölümüne yakın bir dönemde, kendisi ve meslektaşları, botanikçi Saul Altamirano’dan gelen bir ihbarı takip etti. Altamirano, Juliet’in 2018’de bulunduğu akarsudan yaklaşık 100 kilometre uzaklıktaki Carrasco Ulusal Parkı bölgesinde çalışıyordu.

Ekip bölgede küçük ama istikrarlı bir popülasyon keşfetti. Kurbağalar, su altı kayıt cihazlarıyla izleniyor; böylece doğada çağrıları ilk kez rahatsızlık vermeden takip ediliyor.

Bu keşif, Romeo’nun kaybının ardından Sehuencas su kurbağaları için yeni bir umut sunsa da önemli zorluklar devam ediyor. Tür, chytrid mantarı ve habitat kaybı tehdidi nedeniyle Uluslararası Doğayı Koruma Birliği tarafından kritik derecede tehlike altında kabul ediliyor.

Alcide d’Orbigny Müzesi, ellerinde bulunan Juliet ve diğer dokuz Sehuencas su kurbağasını henüz çiftleştirmeyi başaramadı. Céspedes’e göre, bu türün ve diğer türlerin korunması için en önemli ihtiyaç daha fazla finansman ve personel.

Buna karşın müze, yıllar içinde Cochabamba su kurbağası ve Titicaca su kurbağası gibi aynı cinse ait diğer türleri esaret altında çiftleştirme konusunda başarı elde etti.

Yeni ve istikrarlı bir yabani popülasyonun keşfiyle birlikte koruma çalışmaları artık türün kalan yaşam alanlarını korumaya odaklanıyor. Re:wild ise Ekvador, Bolivya ve Peru’da bilinen 63 su kurbağası türünün tamamını korumaya yönelik, bölgedeki uzmanları bir araya getiren koordineli bir plan oluşturmak için çalışıyor. Çoğu su kurbağası türü hastalık, habitat kaybı ve diğer tehditler nedeniyle yok olma riskiyle karşı karşıya.

Sehuencas su kurbağalarını bulmak ise her zaman romantik bir hikâye kadar zarif olmuyor. Camacho Badani, yakalama tekniğinin çoğu zaman elleri bulanık suya körlemesine daldırmayı gerektirdiğini söylüyor. Bazen bir su kurbağası ya da iribaş yakalanıyor; bazen de elde edilen tek şey yaklaşık 30 santimetrelik bir sümüklüböcek oluyor.

Derleyen: Damla Şayan